“Chỉ tiêu niềm tin” và ổn định kinh tế

[Cao Hải]

http://vneconomy1.vcmedia.vn/ThumbImages/Images/Uploaded/Share/2011/09/29/048_450.jpg

Một doanh nhân - đại biểu Quốc hội phản ánh, có những doanh nghiệp không tin kinh tế vĩ mô có thể ổn định trong thời gian ngắn.

Một vị viện trưởng nhận định, “niềm tin đang bị xói mòn”.

Một chuyên gia kinh tế là quan chức đã nghỉ hưu cụ thể hơn, “niềm tin của dân vào Chính phủ bị xói mòn”.

Một thành viên Ủy ban Kinh tế là bí thư tỉnh ủy đề nghị, “phải lấy lại niềm tin của dân”…

Không né tránh, nhiều chuyên gia kinh tế và đại biểu Quốc hội đã thẳng thắn đưa ra đề nghị phải đặc biệt coi trọng việc khôi phục và ổn định niềm tin của nhân dân cùng các nhà đầu tư trong thời điểm hiện nay.

Liên tục trong hai ngày cuối tuần qua, các vấn đề kinh tế - xã hội cả trong ngắn hạn và trung dài hạn đã được mổ xẻ khá kỹ càng tại hội thảo về kinh tế vĩ mô cùng phiên họp toàn thể của Ủy ban Kinh tế Quốc hội.

Và mặc dù trong toàn bộ hệ thống chỉ tiêu kinh tế, xã hội, môi trường không có “chỉ tiêu niềm tin”, song tại không ít các tham luận, phát biểu, những phân tích về thực tại và dự báo tương lai đều được gắn với “chỉ tiêu” này.

Mở đầu hội thảo về kinh tế vĩ mô do Ủy ban Kinh tế phối hợp với Viện Khoa học xã hội Việt Nam tổ chức ngày 23/9, Viện trưởng Viện Kinh tế Trần Đình Thiên khái quát: sau 5 năm lạm phát và lãi suất cao, sức khỏe nền kinh tế, của dân và của doanh nghiệp bị suy giảm nghiêm trọng, lòng tin bị xói mòn.

Lần thứ hai trong bài phát biểu khoảng 30 phút của mình, ông Thiên nhấn lại rằng “lòng tin đang có vấn đề” khi đề cập các giải pháp điều hành mới chủ yếu tập trung ngắn hạn, mang tính chữa cháy quá nhiều. “Chỉ chữa cháy thì múc một lúc là hết nước, đám cháy vẫn còn nguyên”, Viện trưởng Thiên ví von.

Cùng mạch “nhìn thẳng, nói thật”, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu kinh tế và chính trị thế giới, cựu thành viên ban nghiên cứu của Thủ tướng, ông Võ Đại Lược nhìn nhận, “đời sống nhân dân gặp nhiều khó khăn do giá cả tăng liên tục trong mấy năm liền, mà tiền lương không theo kịp. Tâm trạng dân chúng bất bình với các hiện tượng tham nhũng tràn lan, an ninh xã hội xấu đi...”

Chuyên gia kinh tế Lê Đăng Doanh cũng cho rằng, những bất ổn vĩ mô là làm giảm sút niềm tin của người dân, nhà đầu tư trong nước và ngoài nước.

Minh chứng cụ thể được nhiều vị chuyên gia đưa ra để định lượng yếu tố niềm tin bên ngoài là một số tổ chức xếp hạng tín nhiệm quốc tế đã liên tục hạ bậc tín nhiệm của hệ thống ngân hàng và tín dụng Việt Nam.

Quan ngại về mức cung tiền đột biến trong tháng 8 và một số dấu hiệu khác của chính sách tiền tệ, Phó viện trưởng Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương Võ Trí Thành cảnh báo về việc đã xuất hiện tình trạng các nhà đầu tư nước ngoài bắt đầu nghi ngờ sự nhẫn nại về quyết tâm chống lạm phát của Việt Nam.

Cùng thống nhất cách nhìn nhận về chỉ số niềm tin, dù ở mức độ khác nhau, nên cũng rất dễ hiểu khi nhiều ý kiến đồng lòng nhấn mạnh nếu không lấy lại được niềm tin thì sẽ gặp nhiều khó khăn trong việc vượt qua giai đoạn “nguy hiểm” này.

“Mục tiêu đầu tiên là ổn định và khôi phục lòng tin”, Viện trưởng Trần Đình Thiên đề nghị.

Ủy viên Ủy ban Kinh tế Nguyễn Ngọc Hòa tha thiết, “nhanh chóng khôi phục niềm tin của cộng đồng dân cư là quan trọng nhất”.

Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế Nguyễn Văn Giàu phát biểu bế mạc phiên họp toàn thể của Ủy ban Kinh tế chiều 24/9: “Phải chấp nhận chịu đau để khắc phục yếu kém, năm 2012 phải tập trung lấy lại niềm tin”.

Báo cáo của Bộ Kế hoạch và Đầu tư, tài liệu quan trọng để Ủy ban Kinh tế chuẩn bị báo cáo thẩm tra về tình hình kinh tế, xã hội trình Quốc hội tại kỳ họp tới, phần đánh giá năm 2011 cũng nhắc đến yếu tố niềm tin.

Đó là, những kết quả tích cực của kinh tế - xã hội 9 tháng qua khẳng định các giải pháp chính sách kiềm chế lạm phát, ổn định kinh tế vĩ mô, bảo đảm an sinh xã hội đề ra trong kết luận số 02 của Bộ Chính trị, Nghị quyết 59 của Quốc hội và Nghị quyết 11 của Chính phủ là đúng đắn và phù hợp với tình hình thực tế của đất nước, đồng thời củng cố niềm tin của nhân dân đối với sự lãnh đạo của Nhà nước.

[Cao Hải]

Với các nước phát triển chỉ số niềm tin đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế.
Niềm tin tiêu dùng: khi người dân tin sự hiệu quả của các chính sách kinh tế ổn định, lạm phát thấp -> tiền k bị mất giá, của cải tích lũy sẽ tăng lên-> tăng tiêu dùng -> tăng sản xuất -> kinh tế phát triển.
Niềm tin tiêu dùng giảm: khi người dân không vào tin sự hiệu quả của các chính sách kinh tế, lạm phát cao -> tiền mất giá, của cải tích lũy sẽ giảm trong tương lai -> tiết kiệm chi tiêu để bù vào việc tích lũy bị giảm cho tương lai. Giảm chi tiêu thì giảm nhu cầu hàng hóa -> sản xuất kém.
Vì thế mới có hiện tượng xã hội đang tiết kiệm chi tiêu, dồn tiền vào vàng lo mất giá như hiện tại.
.................
Và hàng loạt các chỉ số niềm tin khác.

Khi kinh tế đang khủng hoảng xã hội mới bắt đầu nhận ra một sự thật rằng "niềm tin" là rất quan trọng.
Nếu sự sụt giảm như thế là chưa đủ để nhận thức, để hành động thay đổi một cách rõ nét về thực trạng "niềm tin" mình nghĩ kinh tế cần khủng hoảng hơn nữa đến khi nào thay đổi được thì thôi.

Nền kinh tế bùng nhùng hiện tại cần một cú sốc mạnh hơn nữa để có thể đi đến một trật tự tốt hơn.

[Cao Hải]

Hỏi ông có bi quan quá không khi khẳng định rằng, “không nghi ngờ gì nữa, tình hình kinh tế - xã hội nước ta đang ở tình trạng xấu nhất từ năm 1991 đến nay”, ông liền hỏi lại, “thế bạn thấy có ai phản đối không?”.

http://vneconomy1.vcmedia.vn/ThumbImages/Images/Uploaded/Share/2011/09/30/055_450.jpg

TS. Lê Đăng Doanh, nguyên Viện trưởng Viện Quản lý Kinh tế Trung ương

Câu chuyện giữa VnEconomy với TS. Lê Đăng Doanh, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương, diễn ra khi không khí của cuộc hội thảo về các vấn đề kinh tế vĩ mô do Ủy ban Kinh tế của Quốc hội tổ chức cuối tuần qua tại Tp.HCM vẫn còn đang “nóng hổi”.

Là diễn giả đăng đàn thứ ba với chủ đề “Điều chỉnh kế hoạch 5 năm 2011 - 2015, tái cơ cấu và cải cách kinh tế” tại hội thảo này, ông Doanh đã hơn một lần nhấn mạnh rằng cần phải nhìn thẳng vào sự thật và “cần có đổi mới lần hai” một cách sâu sắc, toàn diện.

Phải nói thẳng

Thưa ông, nhận định nền kinh tế đang ở tình trạng “xấu nhất từ năm 1991” đã được “kiểm nghiệm” ở diễn đàn nào chưa?

Chưa đâu, đây là lần đầu tiên tôi đưa ra nhận định này.

Các ý kiến tại hội thảo đều rất dễ dàng thống nhất là nền kinh tế đang rất khó khăn, song nếu khái quát như ông thì liệu có vội vàng quá không?

Thì bạn đã nghe cả tại hội thảo rồi đấy. Phải nói thẳng là tình hình đang rất xấu.

Xét về tất cả các tiêu chí kinh tế vĩ mô như lạm phát, bội chi ngân sách, thâm hụt thương mại, cán cân thanh toán quốc tế, nợ nước ngoài và nợ công, tỷ giá đồng tiền Việt Nam cũng như sự giảm sút niềm tin của người dân, nhà đầu tư trong nước và ngoài nước… đều đang ở mức trầm trọng.

Đáng chú ý là sức khỏe của hệ thống ngân hàng bộc lộ nhiều vấn đề, tỷ lệ nợ xấu tăng lên. Mức tín nhiệm của Việt Nam bị các công ty nước ngoài hạ thấp đến mức B-, tức là mức thấp nhất trước mức C.

Xếp hạng năng lực cạnh tranh của Việt Nam bị giảm 6 bậc trong năm 2011, xuống vị trí 65 trên 142 nền kinh tế. Tích lũy từ nội bộ kinh tế liên tục giảm sút, để duy trì mức đầu tư cao, nước ta đã tăng vay mượn nước ngoài, không chỉ qua nguồn ODA mà còn cả qua các kênh bán trái phiếu chính phủ trên thị trường tài chính quốc tế và bảo lãnh cho doanh nghiệp nhà nước vay mượn thương mại với lãi suất cao. Số nợ của khu vực doanh nghiệp nói chung, kể cả doanh nghiệp tư nhân kinh doanh bất động sản cũng tăng cao rồi.

Nợ nước ngoài lên đến 42% GDP, cao nhất từ 1998 đến nay. Nếu tính thêm nợ của các doanh nghiệp nhà nước mà chính phủ bảo lãnh và phải trả nợ thay khi doanh nghiệp chưa trả được, như trường hợp xi măng Đồng Bành vừa qua, thì tổng số nợ đã vượt quá 100% GDP.

Một vấn đề nữa rất đáng chú ý hiện nay là chênh lệch giàu-nghèo tăng lên rõ rệt. Đặc biệt, bên cạnh những người nghèo gặp khó khăn rất lớn trong đời sống, chữa bệnh, cho con đi học..., đã xuất hiện những hiện tượng phô bày sự giàu có, xa hoa theo kiểu trọc phú, rất xa lạ với truyền thống dân tộc và định hướng xã hội chủ nghĩa của đất nước.

Rồi, tội ác hình sự, các hành vi bạo lực và các tệ nạn xã hội tăng nhanh, tình hình trật tự xã hội có diễn biến phức tạp, người dân lương thiện cảm thấy kém an toàn khi đi ra đường hay đến nơi đông người.

Nhưng thưa ông, chúng ta vẫn thường nghe các đánh giá là kinh tế - xã hội đang có chuyển biến tích cực?

Tất nhiên hiện thực là bức tranh nhiều màu sắc. Bên cạnh những “khoảng tối” như tôi vừa nói thì cũng có điểm sáng, như sản xuất nông nghiệp đạt khá, xuất khẩu, trong đó có xuất khẩu gạo… vẫn tăng.

Bên cạnh hàng nghìn doanh nghiệp phải ngừng sản xuất thì cũng có doanh nghiệp làm ăn được. Ví dụ doanh nghiệp Mỹ Lan ở Trà Vinh chế ra vật liệu nano xuất khẩu, hay gốm sứ Minh Long cũng có công nghệ tiên tiến, sản phẩm có năng lực cạnh tranh…

Những điểm sáng như vậy có thể tìm thấy ở tất cả các lĩnh vực, các địa phương, nhưng chính những doanh nghiệp này cũng đang gặp khó khăn vì lãi suất cao, lạm phát làm chi phí đầu vào tăng nhanh.

Những điểm sáng đó mình phải thừa nhận, song một vài con én nhỏ không làm nên mùa xuân, không làm thay đổi được cục diện.

Vậy nên đã đến lúc nhìn thẳng vào sự thật, phải có sự chuyển hướng chiến lược để khôi phục lại niềm tin của dân và các nhà đầu tư.

“Đổi mới lần hai”

Xin mạn phép hỏi ông, ông nghĩ sao khi có ý kiến cho rằng, dù sao khi đã nghỉ hưu rồi thì cũng dễ “nói mạnh” hơn khi còn đương chức?

Với tôi thì không phải, tôi luôn luôn nói sự thật, vì thế nhiều phen sóng gió lắm rồi đấy, nhưng chắc bạn không biết rõ vì khi ấy bạn còn trẻ.

Còn ở tình thế hiện nay thì tôi thấy cả các anh đương chức cũng nói thẳng là chúng ta không nên ảo tưởng nữa, và nếu không điều chỉnh cho sát thực tế hơn thì kế hoạch 5 năm tới sẽ không thể thực hiện được.

Bởi thế nên ông mới kiến nghị “tình hình kinh tế-xã hội rất không bình thường này cần được phản ánh trung thực với Quốc hội để có quyết sách thích hợp cho 5 năm tới và năm 2012”?

Theo tôi thì đã đến lúc Quốc hội, cơ quan quyền lực cao nhất cần có quyết định cải cách mạnh mẽ, mà tôi tạm gọi là đổi mới lần thứ hai, để tránh khủng hoảng.

Như đã nói, cần điều chỉnh kế hoạch 5 năm tới. Trước mắt, cần có kế hoạch ổn định kinh tế vĩ mô gắn liền với tái cơ cấu và cải cách toàn diện trong ít nhất là hai năm 2012-2013, trước khi tiếp tục thực hiện các mục tiêu của kế hoạch 5 năm 2011-2015.

Mục tiêu của kế hoạch này là giảm lạm phát, bội chi ngân sách, nhập siêu, cải thiện rõ rệt các chỉ tiêu kinh tế vĩ mô bằng những cải cách mạnh mẽ trong thu-chi ngân sách, cắt giảm mạnh mẽ đầu tư công, thực hiện công khai minh bạch trong chi tiêu ngân sách, hoạt động đầu tư, thực hiện tinh giảm bộ máy nhà nước đã phình to lên nhanh chóng trong thời gian qua, cắt giảm biên chế hành chính.

Cần sửa đổi, bổ sung Luật Ngân sách, giảm hẳn các khoản chi tiêu còn để ngoài ngân sách, thực hiện sự giám sát đầy đủ, chặt chẽ của Quốc hội và các cơ quan dân cử về chi tiêu ngân sách. Cần sửa đổi, bổ sung Luật Mua sắm công, ban hành Luật Đầu tư công nhằm hạn chế tham nhũng, lãng phí, chia chác trong nhóm lợi ích.

Khâu trọng tâm là cải cách các tập đoàn kinh tế nhà nước, doanh nghiệp nhà nước, đẩy mạnh cổ phần hóa, thực hiện mô hình quản lý‎ dựa trên kết quả, công khai minh bạch như những công ty niêm yết trên thị trường chứng khoán.

Khác với lần đổi mới thứ nhất - chủ yếu là cởi trói và giải phóng sức sản xuất, được sự ủng hộ của đông đảo nông dân và quảng đại quần chúng - đổi mới lần này đòi hỏi phải nâng cao chất lượng của bộ máy, chính sách, phải tiến hành phẫu thuật, cắt bỏ những ung nhọt đang gây ra những căn bệnh kéo dài của nền kinh tế và xã hội.

Có thể, một số nhóm lợi ích đang được hưởng lợi lớn sẽ không ủng hộ một cuộc đổi mới như vậy. Đó là nhiệm vụ khó khăn cần phải vượt qua, và cũng là sứ mệnh vẻ vang của thế hệ lãnh đạo hiện nay.

Phản biện chính sách cần được làm chu đáo hơn

Trong số các giải pháp để “chữa bệnh” bất ổn, nhiều ý kiến đặc biệt nhấn mạnh đến việc giảm thu, giảm chi và tái cơ cấu doanh nghiệp Nhà nước, ông có chia sẻ?

Giảm thu, giảm chi thì rất đúng rồi. Tập trung ổn định vĩ mô và phải khoan sức dân, bớt thuế bớt chi tiêu đi.

Tôi cho rằng cần phải phát động phong trào toàn dân cần kiệm xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Một vị giáo sư người Nhật nói với tôi trước đây ông ấy đến Việt Nam thì được mời rượu Johnnie Walker đỏ, còn bây giờ thì họ mời Chivas giá mười mấy triệu. Và ôtô người Việt đi cũng sang hơn trước đây nhiều. Ở Nhật, không bao giờ một quan chức nào có thể mời bạn uống rượu sang như vậy bằng tiền ngân sách.

Vì thế cần phải tiết kiệm, trong đó thì cơ quan nhà nước cần gương mẫu trước.

Còn về tái cấu trúc doanh nghiệp nhà nước thì tôi đã nói nhiều lần là cơ chế quản lý của doanh nghiệp Việt Nam rất kém, nhưng không phải là không khắc phục được.

Đi Trung Quốc, tôi được Phó thủ tướng phụ trách công nghiệp của Trung Quốc cho biết là đã áp dụng chế độ quản lý theo hiệu quả, nhưng doanh nghiệp nhà nước bên đó cũng còn rất nhiều vấn đề.

Hỏi thế làm thế nào để khắc phục thì ông ấy cho biết là yêu cầu một nhóm các nhà khoa học, các chuyên gia khảo sát và đề ra một hệ tiêu chí, như phải tăng năng suất bao nhiêu, đổi mới công nghệ thế nào, lương thưởng bao nhiêu… sau đó công khai đăng lên. Ai có phương án thì gửi đến, rồi mời hội đồng nghe báo cáo, bỏ phiếu kín, người được phiếu cao nhất thì bổ nhiệm làm lãnh đạo 3 năm. Năm đầu làm không tốt thì không lên lương, năm thứ hai vẫn không làm được thì hủy hợp đồng không cho làm nữa và thay băng người khác.

Tại sao họ làm được mà Việt Nam mình chưa làm được?

Nhân nói đến vai trò của các nhà khoa học và chuyên gia kinh tế, có chuyên gia tự phê là ý kiến nào cũng nhấn mạnh phải tái cơ cấu nền kinh tế, nhưng để góp ý cho Chính phủ tái cơ cấu bắt đầu từ đâu thì đội ngũ các nhà khoa học cũng chưa làm được nhiều. Ông có thấy “chạnh lòng” không ạ?

Lần gần đây nhất được mời đến hội nghị tham vấn cho Chính phủ thì tôi lại đang hội thảo ở nước ngoài nên không dự được, rất tiếc.

Đóng góp cá nhân thì có cũng có thể chưa đáp ứng được yêu cầu, nhưng tôi nghĩ chúng tôi luôn cố gắng đóng góp.

Chỉ có điều vai trò phản biện cũng chưa được coi trọng đúng mức, thể hiện ở cách làm vội vã. Thông báo trước hai ngày bảo mời anh đến thì làm sao mà chuẩn bị tốt được. Lẽ ra anh phải đặt hàng trước một số vấn đề để người tư vấn có thời gian chuẩn bị thật tốt. Sản phẩm 24 tiếng dĩ nhiên phải khác với sản phẩm được nghiên cứu nghiêm túc trong 2, 3 tháng chứ.

Cho dù như vậy thì có còn hơn không, thưa ông?

Rõ ràng chứ, chỉ có điều cần mở rộng hơn nữa. Tôi tin là nếu có quyết tâm cải cách, chúng ta sẽ làm được, làm tốt.

Nguồn : http://vneconomy.vn/20110928090152763P0C5/ca-phe-cuoi-tuan-can-co-doi-moi-lan-hai.htm